หน่วยงานราชการทำสัญญาเช่า-มอบอำนาจ ต้องปิดอากรแสตมป์หรือไม่?

  ในการทำธุรกรรมหรือนิติกรรมต่างๆ หนึ่งในเรื่องที่ต้องให้ความสำคัญคือ “อากรแสตมป์” ซึ่งเป็นภาษีประเภทหนึ่งตามประมวลรัษฎากร โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับเอกสารสัญญาสำคัญ เช่น สัญญาเช่า หรือหนังสือมอบอำนาจ แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า หากคู่สัญญาฝ่ายหนึ่งเป็น “หน่วยงานราชการ” เอกสารเหล่านั้นยังต้องปิดอากรแสตมป์อยู่หรือไม่?

  บทความนี้จะสรุปแนววินิจฉัยที่ชัดเจน เพื่อไขข้อข้องใจว่าสัญญาเช่าและการมอบอำนาจที่กระทำโดยหน่วยงานของรัฐ ได้รับการยกเว้นอากรแสตมป์ โดยอ้างอิงจากข้อกฎหมายโดยตรง

ทำความเข้าใจเกี่ยวกับตราสารที่ต้องเสียอากรแสตมป์โดยทั่วไป

  ตามปกติแล้ว ตราสารหรือเอกสารสัญญาหลายประเภทถูกกำหนดให้ต้องเสียอากรแสตมป์ตามกฎหมาย ซึ่งรวมถึง

• สัญญาเช่าที่ดิน โรงเรือน หรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่น เป็นตราสารที่ต้องเสียอากรตามลักษณะแห่งตราสาร ในบัญชีอัตราอากรแสตมป์
• หนังสือมอบอำนาจ เป็นตราสารที่ต้องเสียอากรตามลักษณะแห่งตราสาร ซึ่งครอบคลุมการมอบอำนาจให้บุคคลอื่นกระทำการแทน

  หากไม่มีการปิดอากรแสตมป์ให้ถูกต้อง ตราสารนั้นจะไม่สามารถใช้อ้างเป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งได้ จนกว่าจะได้เสียอากรให้ครบถ้วน

หัวใจสำคัญที่เป็นข้อยกเว้นอากรแสตมป์ สำหรับหน่วยงานราชการ ตามมาตรา 121

  แม้ว่าสัญญาเช่าและหนังสือมอบอำนาจจะต้องเสียอากรเป็นหลักการทั่วไป แต่ประมวลรัษฎากรก็ได้กำหนดข้อยกเว้นที่สำคัญไว้ใน มาตรา 121 ซึ่งระบุว่า

  “ราชการใด ๆ คือ รัฐบาล หรือเจ้าพนักงานผู้กระทำการในนามของรัฐบาล… เป็นผู้ต้องเสียอากร… ให้ยกเว้นไม่ต้องเสียอากร…”

   สรุปให้เข้าใจง่ายคือ หากผู้ที่มีหน้าที่ต้องเสียอากรแสตมป์บนตราสารนั้นๆ คือ หน่วยงานของรัฐบาล หรือเจ้าหน้าที่ที่กระทำการในนามของรัฐบาล หน่วยงานนั้นจะ “ได้รับยกเว้น” ไม่ต้องชำระค่าอากรแสตมป์

กรณีศึกษา  สัญญาเช่าและการมอบอำนาจของหน่วยงานรัฐ

  จากแนววินิจฉัยกรณีกรมธนารักษ์มอบอำนาจให้หน่วยงานราชการอื่น (สมมติว่าเป็นหน่วยงาน ก.)นำที่ดินไปจัดหาประโยชน์โดยการให้เช่า สามารถวิเคราะห์ได้ดังนี้

1. ผู้จัดทำตราสาร หน่วยงาน ก. ซึ่งเป็นหน่วยงานราชการ เป็นผู้มีอำนาจและหน้าที่ในการจัดทำ “สัญญาเช่า” กับผู้เช่า และออก “หนังสือมอบอำนาจ” ให้เจ้าหน้าที่ไปดำเนินการ
2. ผู้มีหน้าที่เสียอากร ในกรณีนี้ ผู้จัดทำตราสารคือ หน่วยงาน ก. จึงถือเป็นผู้ที่ต้องเสียอากรตามกฎหมาย
3. การใช้ข้อยกเว้น เนื่องจากหน่วยงาน ก. มีสถานะเป็น “หน่วยงานของรัฐบาล” จึงเข้าเงื่อนไขตามมาตรา 121 แห่งประมวลรัษฎากร
4. ผลลัพธ์ สัญญาเช่าและหนังสือมอบอำนาจที่หน่วยงาน ก. เป็นผู้จัดทำ จึงไม่ต้องปิดอากรแสตมป์

สรุปให้ชัดเจน

  หากคุณกำลังจะทำสัญญาเช่า หรือรับมอบอำนาจจากหน่วยงานราชการ และหน่วยงานนั้นเป็นผู้จัดทำเอกสาร คุณสามารถมั่นใจได้ว่าเอกสารดังกล่าวสมบูรณ์ตามกฎหมาย แม้จะไม่มีการปิดอากรแสตมป์ เนื่องจากหน่วยงานของรัฐได้รับการยกเว้นตามประมวลรัษฎากร มาตรา 121 อย่างชัดเจน